Kiralık Konutta Depozito ve Teslim Tutanağı: Uyuşmazlığı Azaltan Kayıtlar
Bir kiracıya ve bir kiraya verene aynı dairenin teslim edildiği öğleden sonrayı sorun; genellikle iki farklı hikâye duyarsınız. Biri dairenin hasarlı teslim edildiğini söyler, diğeri normal yıpranmanın hasar olarak yazıldığını. İkisinin elinde de tarihli bir fotoğraf, iki tarafın imzaladığı bir sayaç değeri ya da anahtar listesi yoktur. Tartışma aslında daire hakkında değil, kaydın yokluğu hakkındadır.
Bu tartışmayı önleyen işin büyük kısmını iki belge yapar. Birincisi kiracı taşınırken düzenlenen durum tespitidir. İkincisi anahtarlar geri alınırken düzenlenen hesap kapanışıdır. Depozitonun nasıl tutulduğu ve nasıl çözüldüğü de dahil olmak üzere geri kalan her şey, bu iki belgenin somut, tarihli ve imzalı olmasına bağlıdır.
Depozito neyin karşılığıdır
Depozito bir güvencedir. Ödenmemiş kira, sözleşmeyle kiracıya bırakılmışsa ödenmemiş bina gideri ve olağan kullanımın ötesindeki hasar için tutulur. Ücret değildir, son ayın peşin kirası değildir, erken çıkışın cezası değildir. Konuşmada bu şekilde anlatıldığında, yani alternatifi kimse yazmadığında, kira ilişkisinin sonu bir yanlış anlamayla başlar.
Bunun pratik sonucu şudur: her kesintinin bir dayanağı olmalıdır. Makbuz, fatura, onarım raporu, tarihli fotoğraf ya da sözleşmedeki bir madde. Yalnızca bir mesaj dizisinde var olan kesintiyi savunmak zordur ve itiraz edilmesi kolaydır.
Türkiye'deki hukuki çerçeve
Türk hukuku depozito konusunda birçok kiracı ve kiraya verenin varsaydığından daha belirgindir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, konut ve çatılı işyeri kiralarında güvenceyi 342 nci maddede düzenler. Sözleşmeyle kiracıya güvence verme borcu getirilmişse bu güvence aylık kira bedelini aşamaz. Güvence olarak para veya kıymetli evrak verilmesi kararlaştırılmışsa kiracı, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere parayı vadeli bir tasarruf hesabına yatırır, kıymetli evrakı ise bir bankaya depo eder. Banka güvenceleri ancak iki tarafın rızasıyla, icra takibinin kesinleşmesiyle ya da kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanarak geri verebilir. Kiraya veren, kira sözleşmesinin sona ermesini izleyen ay içinde kiracıya karşı dava açtığını veya icra ya da iflas yoluyla takibe giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmezse, banka kiracının istemi üzerine güvenceyi geri vermekle yükümlüdür.
Buradan iki sonuç çıkar. Birincisi, elden, kişisel hesapta ya da bir zarfta tutulan depozito, kanunun tarif ettiği mekanizmanın dışındadır ve o mekanizmanın iki tarafa sağladığı korumayı kaybeder. İkincisi, banka kimin haklı olduğuna karar vermez; rızayla, kesinleşmiş takiple ya da kesinleşmiş kararla hareket eder. Rızayı mümkün kılan şey tartışma değil, dosyadır.
Aynı kanunun 301 inci maddesi çerçevenin diğer yarısını kurar: kiraya veren, kiralananı kararlaştırılan tarihte, sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli bir durumda teslim etmek ve süre boyunca bu durumda bulundurmakla yükümlüdür. Konut ve çatılı işyeri kiralarında bu hüküm kiracı aleyhine değiştirilemez. Teslimde tutulan durum tespiti, o durumun ne olduğunun pratik kanıtıdır.
Giriş: bir saatte kurulan kayıt
Giriş tutanağı anahtarların teslim edildiği gün, eşyalar yerleşmeden önce tamamlanmalı ve her sayfası iki tarafça imzalanmalıdır. Kiracının yerleşmesini beklemek doğru değildir, çünkü o andan sonra duvardaki her izin iki olası geçmişi olur.
Önce idari bilgiler yazılır: teslim tarihi ve saati, taraflar, adres ve bağımsız bölüm numarası, sözleşme tarihi, kararlaştırılan kira ve depozito tutarı ile depozitonun yatırıldığı banka ya da hesap bilgisi, anahtarları kimin tuttuğu.
Sonra sayaçlar okunur ve endeksler ile sayaç seri numaraları yazılır: elektrik, su, bağlantı varsa doğalgaz. Her sayacın rakamları okunacak biçimde fotoğrafı çekilir ve devralınacak abone numaraları kaydedilir. Abonelik devri kaynaklı uyuşmazlıklar yaygındır ve tamamen önlenebilirdir.
Anahtarlar sayılır ve tanımlanır, çünkü bir set tek bir şey değildir. Bina giriş kapısı, daire kapısı, posta kutusu, depo, garaj, bina giriş kumandası, varsa şifreli giriş kodu. Kaç set olduğu ve hangi setin kimde kaldığı yazılır.
Daire kapıdan başlanarak saat yönünde, oda oda dolaşılır ve durum notları sabit bir sırayla yazılır. Duvarlar, tavanlar, zeminler, kapılar, pencereler, kollar, prizler, sabit mobilya, mutfak dolapları, tezgâh, beyaz eşya, banyo armatürleri, silikon ve derz, radyatörler ve mevcut hasarlar. Neyin çalıştığı ve neyin çalışmadığı da yazılır; mümkünse çalışan cihazın fotoğrafıyla birlikte.
Son olarak dairenin teslim edildiği temizlik standardı ve iade sırasında beklenen standart yazılır. Sözleşmede profesyonel temizlik yazıyorsa, kimin yapacağı ve hangi kapsamda yapacağı belirtilir. Başlangıçta belirsiz bırakılan bir beklenti, sonunda bir kesintiye dönüşür.
Sonradan sorulan soruları çözen fotoğraflar
Fotoğrafların sanatsal olması gerekmez; düzenli olması gerekir. Her odanın kapıdan geniş bir karesi, ardından karşı köşeden ikinci bir karesi, sonra notlarda geçen her kusurun yakın planı çekilir. Tarih ve saatin dosya bilgisinde görünmesi sağlanır, orijinaller saklanır ve setin tamamı iki tarafın da açabildiği ortak bir klasöre aynı gün konur; böylece hangi sürümün üzerinde anlaşıldığı sonradan tartışılmaz.
Yazılı tutanağın her sayfası paraflanır ve fotoğrafların dosya adları ile kısa açıklamalarını içeren bir dizin eklenir. Üç yüz adlandırılmamış görselden oluşan bir klasörü iki yıl sonra bir konuşmada kullanmak zordur. Yirmi satırlık bir dizin zor değildir.
Kiracı Türkçe metni rahat okumuyorsa tutanak açıklanmalı ve mümkünse kiracının okuduğu dilde de verilmelidir. İmzalayanın anlamadığı bir belge zayıf bir belgedir.
Kira süresi boyunca depozito
Depozito kira süresi boyunca yerinde durur. Bunu değiştirebilecek iki olay vardır ve ikisi de yazılı kayda geçmelidir. Birincisi, iki tarafın anlaştığı meşru bir güncellemedir; örneğin yenilenen sözleşmeyle yeni bir tutar belirlenmesi, yürürlük tarihi ve bankadaki düzenlemeye ilişkin karşılık gelen değişiklikle birlikte yazılmalıdır. İkincisi, belgelenmiş bir onarım sonrası kısmi iadedir; fatura ve tamamlanmış işin fotoğrafıyla desteklenmelidir.
Bina el değiştirdiğinde, yani kiralanan satıldığında, depozito yükümlülüğü kira ilişkisiyle birlikte yeni malike geçer ve yeni malikin güvencenin nerede tutulduğunu yazılı olarak teyit etmesi gerekir. Kira sonunda bulunamayan bir depozito, sektörün en kolay önlenebilir uyuşmazlıklarından biridir.
Çıkış: sıra önemlidir
Kira ilişkisinin sonu bir sıradır ve adımların sırası bozulduğunda sorunların çoğu ortaya çıkar.
Sözleşmenin öngördüğü biçimde bildirimle başlanır ve tespit tarihi yazılı olarak teyit edilir. Tespit, anahtarlar teslim edilmeden önce, iki tarafın katılımıyla ya da bir tarafın yalnız incelemesi için yazılı yetkiyle yapılır. Sayaçlar çıkış gününde yeniden okunur ki tüketim doğru döneme yazılabilsin. Anahtarlar, kaç adet ve hangi durumda iade edildiğini kaydeden bir imza karşılığında geri alınır.
Sonra tartışmayı yaratan iki kategori ayrılır: olağan yıpranma ve hasar. Yıpranma, kira süresi boyunca olağan yaşamın sonucudur; boya solması, geçiş alanlarında küçük sürtmeler, silikon ve derzin doğal yaşlanması bu kapsamdadır. Hasar ise bir olaydır: kırılan armatür, yanık, delik, kaybolan parça, onarılmamış su hasarı. Ayrım bir yargı işidir; bu yüzden başlangıç ve bitiş fotoğrafları sıfatlardan daha değerlidir.
Tek sayfalık bir hesap kapanışı hazırlanır: ödenmemiş kira, ödenmemiş bina gideri, faturalarda kalan bakiye, faturalarıyla onarım bedelleri, kararlaştırılan standart karşılanmadıysa temizlik bedeli ve üzerinde anlaşılan diğer kesintiler, depozito ile karşılaştırılır. Belgeleyici evrakla birlikte gönderilir. Ardından bankanın istediği biçime uygun iade talimatı verilir; böylece iade bir vaat değil, kayda geçmiş bir işlem olur.
Aracı taraf varsa roller
Kiralamayı bir taşınmaz ticareti işletmesi yürütüyorsa, süreçteki rolü genellikle kiracı bulmaktan geniştir. Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik, sunulabilecek hizmetler arasında kiracı ile sözleşme yapmayı, kira bedeli ödemeleri ile abonelik işlemlerini takip etmeyi, taşınmazın tamiri, bakımı ve onarımı gibi hizmetlerin verilmesini sağlamayı ve bu süreçler hakkında iş sahibini bilgilendirmeyi sayar. Bu görevleri yürüten aracı, depozito ve teslim kayıtlarını yetkilendirmeye ilişkin dosyada tutmalıdır; aynı Yönetmelik bu dosyanın en az beş yıl saklanmasını ister.
Bu hukuki değil pratik bir noktadır: dosya aracıdaysa, on sekiz ay sonra gelen soruyu, malik ile kiracının aynı öğleden sonrayı artık aynı biçimde hatırlamadığı bir anda yanıtlayabilen kişi de aracıdır.
Sık görülen hatalar
Makbuzsuz elden depozito, çünkü düzen daha basit gelmişti. Kiracı taşındıktan sonra yazılan durum tespiti, ki bu artık bir suçlama listesi gibi okunur. Teslimden bir hafta sonra okunan sayaçlar, yani bir haftalık tüketimin kime ait olduğunun belirsiz kalması. Anahtarların kayıt alınmadan kapıcıya bırakılması. Önceden bildirilmeden yapılan ve depozitodan düşülen onarımlar, yani makul bir maliyetin tartışmalı bir maliyete dönüşmesi. Ve kira bitmeden değiştirilen bir telefonda kalan fotoğraflar.
Bunların her biri başlangıçta ucuza önlenir, sonunda pahalıya çözülür.
Sık sorulan sorular
Depozito her zaman alınmak zorunda mı?
Hayır. 342 nci madde, sözleşmeyle kiracıya güvence verme borcu getirildiği hâllerde uygulanır. Sözleşmede depozito yoksa tutulacak bir güvence de yoktur; teslim tutanağı yine de taşınmazın durumu için önemlidir.
Depozito son ayın kirasına sayılabilir mi?
Depozito güvencedir, peşin kira değildir. Yazılı anlaşma olmadan son ayın kirası sayılması, kiraya vereni güvenceden ve kiracıyı açık bir hesap kapanışından yoksun bırakır.
Kesintinin haklı olup olmadığına kim karar verir?
Taraflar karar verir, genellikle hesap kapanışı ve arkasındaki belgeler üzerinden. Anlaşamazlarsa banka hakemlik yapmaz; 342 nci maddenin öngördüğü gibi rızayla, kesinleşmiş icra takibiyle ya da kesinleşmiş mahkeme kararıyla hareket eder.
Girişte tutanak yoksa ne yapılır?
Hemen bir tutanak düzenlenir ve iki taraf, düzenlendiği tarih itibarıyla mevcut durumu tanımlayarak, kime atfetmeden imzalar. Teslimde tutulmuş bir kayıttan zayıftır, hiç yoktan güçlüdür.
Fotoğraflar profesyonel olmalı mı?
Hayır. Tarihli, eksiksiz ve giriş ile çıkış arasında tutarlı olmalı; karşılaştırma yapılabilmesi için aynı noktalardan çekilmelidir.
Harici kaynaklar
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 301 ve 342 nci maddeler, Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan resmi metin: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6098.htm
Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik, 5 Haziran 2018 tarihli ve 30442 sayılı Resmî Gazete, 13 ve 14 üncü maddeler: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/06/20180605-9.htm
T.C. Ticaret Bakanlığı, Taşınmaz Ticareti bölümü: https://ticaret.gov.tr/ic-ticaret/tasinmaz-ticareti
Kaynaklara 19 Kasım 2026 tarihinde erişilmiştir. Sözleşme tarihinde yürürlükte olan konsolide mevzuatı doğrulayın ve genel bir anlatıya dayanmadan önce kira sözleşmesinin ilgili maddelerini okuyun.
Ölçülü sonraki adım
Bir kira ilişkisi seçin ve iki belgesini yeniden kurun. Giriş tarafında tek sayfa: sayaç endeksleri ve seri numaraları, anahtar sayımı, oda oda durum notları ve dizinlenmiş fotoğraf seti. Çıkış tarafında aynı sayfa: çıkış endeksleri, yıpranma ile hasarın ayrımı, faturalarla desteklenen hesap kapanışı ve bankaya iade talimatı. İki sayfa da anlattıkları gün imzalanır.





Yorumlar